آیین یلدا؛ جشن زایش خورشید در فرهنگ ایرانی| سپنجا
آیین یلدا؛ جشن زایش خورشید در فرهنگ ایرانی| سپنجا
شب یلدا یا شب چله، آخرین شب پاییز و آغاز زمستان است؛ شبی که ایرانیان باستان آن را زمان زایش خورشید میدانستند. باور بر این بود که با طلوع خورشید پس از یلدا، تاریکی شکست میخورد و روزها طولانیتر میشوند. ازاینرو آخرین شب آذر را با شادمانی و جشن همراه میکردند.
برپایی جشن یلدا از دوران پیروان میترا (مهر) آغاز شده و نمادی از غلبهی نور بر تاریکی است. مردم با روشن کردن آتش، گردهمایی خانوادگی، و خوردن خوراکیهایی چون آجیل مخصوص یلدا، هندوانه، انار و شیرینیهای سنتی، از نیروی خورشید برای برکت و سلامتی طلب میکردند.
فلسفه و ریشه تاریخی آیین یلدا
سنت برگزاری شب یلدا به اندازهی تعیین فصول در گاهشماری ایرانی قدمت دارد. در گذشته، مردم باور داشتند که خوردن مقداری هندوانه در شب چله موجب تندرستی در طول زمستان میشود.
در مناطق مختلف ایران، این آیین رنگ و شکل خاص خود را دارد، اما مفهوم اصلی آن یکی است؛ ماندن در کنار یکدیگر تا شکستن تاریکی و آغاز روشنایی.
خوراکیها و نمادهای شب یلدا
- هندوانه: نماد طول عمر و سلامتی
- انار: نشانهی عشق، شادی و باروری
- آجیل مخصوص چله: نماد برکت و فراوانی
- شمع و آتش: نشانهی روشنایی و دوری از اهریمن
در هر شهر ایران، سفرهی یلدا با غذاها و میوههای محلی تزئین میشود. با اینکه تنوع خوراکیها زیاد است، اما هندوانه همواره در رأس این سنت قرار دارد.
یلدا در شهرهای مختلف ایران
🏙️ شیراز
در شیراز، مردم با گردهماییهای خانوادگی، تنقلات شب یلدا و شعرخوانی به استقبال زمستان میروند. خانهها با نور شمع و عطر بهارنارنج فضایی صمیمی و شاعرانه پیدا میکنند.
🏔️ آذربایجان و اردبیل
در آذربایجان، مردم با “چیله قارپوزی” (هندوانهی شب چله) سرمای زمستان را بدرقه میکنند. در اردبیل نیز مردم “چله بزرگ” را قسم میدهند تا هوا ملایمتر شود و تنقلات محلی مانند قورقا (گندم برشته) بر سفرهها مینشیند.
🎶 تبریز
در تبریز، عاشیقها با نواختن ساز و اجرای اشعار حماسی، شب را با موسیقی و قصهگویی زنده نگه میدارند.
🌳 گیلان
در گیلان، خوردن هندوانه نشانهی مقاومت در برابر سرماست. مردم باور دارند کسی که در یلدا هندوانه بخورد، در تابستان تشنه نمیشود و در زمستان نمیلرزد.
🏜️ کرمان
روایتی قدیمی میگوید مردم کرمان تا صبح در انتظار قارون افسانهای میماندند؛ کسی که در لباس هیزمشکن به خانهها میآمد و هیزمش را به طلا تبدیل میکرد.
⛰️ لرستان
در لرستان، خانوادهها گندم شیره میخورند — ترکیبی از گندم برشتهشده با شیره، مغزها و دانههای محلی — که نشانهای از برکت و انرژی زمستانی است.
🔮 رسم شاهنامهخوانی و فال حافظ
در بسیاری از خانههای ایرانی، یلدا بدون شاهنامهخوانی و فال حافظ کامل نمیشود. بزرگترها داستان رستم و سهراب را از دل شاهنامه میخوانند، یادآور شجاعت و جوانمردی ایرانیان؛ و جوانترها با تفأل به حافظ، نیت خیر برای سال پیشرو میکنند.
این ترکیب شعر و تاریخ، پلی است میان گذشته و حال — میان کتاب و دل — و آن را میتوان در اقامتگاههای سنتی سپنجا به زیباترین شکل تجربه کرد.
🏕️ سفر و اقامت در شب یلدا با سپنجا
اگر دلتان میخواهد یلدایی متفاوت را تجربه کنید، میتوانید در یکی از اقامتگاههای بومگردی سپنجا در شهرهایی مانند یزد، اصفهان، تنکابن یا قشم اقامت داشته باشید.
دور آتش، با نوشیدن چای زغالی و گوش دادن به موسیقی سنتی، حس واقعی یلدای ایرانی را لمس خواهید کرد. سپنجا بستر امنی برای رزرو آنلاین، مشاهدهی تصاویر، و دریافت تخفیفهای فصلی تا ۷۰٪ فراهم کرده است.
اقامت در آپارتمان مبله در مشهد
شیخ اجل، سعدی شیرازی میفرماید
هر که مجموع نباشد به تماشا نرود
یار با یار سفرکرده به تنها نرود
باد آسایش گیتی نزند بر دل ریش
صبح صادق ندمد تا شب یلدا نرود
بر دل آویختگان عرصه عالم تنگست
کان که جایی به گل افتاد دگر جا نرود
هرگز اندیشه یار از دل دیوانه عشق
به تماشای گل و سبزه و صحرا نرود
به سر خار مغیلان بروم با تو چنان
به ارادت که یکی بر سر دیبا نرود
با همه رفتن زیبای تذرو اندر باغ
که به شوخی برود پیش تو زیبا نرود
گر تو ای تخت سلیمان به سر ما زین دست
رفت خواهی عجب ار مورچه در پا نرود
باغبانان به شب از زحمت بلبل چونند
که در ایام گل از باغچه غوغا نرود
همه عالم سخنم رفت و به گوشت نرسید
آری آنجا که تو باشی سخن ما نرود
هر که ما را به نصیحت ز تو میپیچد روی
گو به شمشیر که عاشق به مدارا نرود
ماه رخسار بپوشی تو بت یغمایی
تا دل خلقی از این شهر به یغما نرود
گوهر قیمتی از کام نهنگان آرند
هر که او را غم جانست به دریا نرود
سعدیا بار کش و یار فراموش مکن
مهر وامق به جفا کردن عذرا نرود
💬 پرسشهای متداول شب یلدا
۱. چرا ایرانیان شب یلدا را جشن میگیرند؟
یلدا نماد تولد خورشید و پیروزی نور بر تاریکی است و ریشه در آیینهای کهن میترایی دارد.
۲. چرا هندوانه در سفره شب یلدا اهمیت دارد؟
به باور ایرانیان باستان، خوردن هندوانه در این شب باعث سلامت و مصون بودن از سرما میشود.
۳. تفاوت چلهی بزرگ و کوچک چیست؟
چلهی بزرگ از ابتدای دی تا دهم بهمن ادامه دارد، و چلهی کوچک از دهم بهمن تا پایان بهمن.
۴. چگونه میتوان برای شب یلدا اقامتگاه مناسب رزرو کرد؟
با مراجعه به سپنجا، میتوانید میان ویلا، سوئیت و اقامتگاههای بومگردی در شهرهای مختلف انتخاب و رزرو آنلاین انجام دهید.
۵. آیا سپنجا تخفیف ویژه شب یلدا دارد؟
بله، در کمپین «یلدای سپنجا» رزرو بعضی اقامتگاهها با تخفیفهای ویژهی زمستانی همراه است.
