روز جهانی صنایع دستی — پاسداشت هنر ایرانی | سپنجا
🎨 روز جهانی صنایع دستی؛ بزرگداشت هنر اصیل ایرانی
🧭 تاریخچه روز جهانی صنایع دستی
پس از جنگ جهانی دوم، کشورهای پیشرفته نگاه تازهای به صنایع دستی بهعنوان بخشی از فرهنگ و هویت بشر داشتند.
در ۱۰ ژوئن ۱۹۶۴ نخستین همایش جهانی صنایع دستی در نیویورک با حضور هنرمندانی از ۴۰ کشور برگزار شد.
در پایان این رویداد، شورای جهانی صنایع دستی (WCC) بهعنوان نهادی وابسته به یونسکو شکل گرفت و دبیرخانهی آن در آمستردام هلند مستقر شد.
🌍 اهداف و رویکرد شورای جهانی صنایع دستی
- حمایت، آموزش و راهنمایی صنعتگران در کشورهای مختلف
- معرفی صنایع دستی بهعنوان بخشی از حیات فرهنگی ملتها
- ایجاد همبستگی بین هنرمندان جهان و تبادل فرهنگی
- شورای جهانی صنایع دستی با این پیشنهاد موافقت کرد و این روز به عنوان روز جهانی صنایع دستی نام گذاری شد.
🇮🇷 پیوستن ایران به شورای جهانی صنایع دستی
ایران در سال ۱۳۴۷ (۱۹۶۸ میلادی) به عضویت WCC درآمد و فعالیت خود را در منطقه آسیا و اقیانوسیه آغاز کرد.
در سال ۲۰۱۰ ایران پیشنهاد داد که تاریخ ۱۰ ژوئن، بهعنوان روز جهانی صنایع دستی در تقویم رسمی ثبت شود؛ این پیشنهاد پذیرفته شد و از آن زمان، این روز با نام روز جهانی صنایع دستی گرامی داشته میشود.
🪡 صنایع دستی چیست؟
صنایع دستی، آثاری هستند که با دست و ابزارهای ساده ساخته میشوند. هر قطعه از این آثار حاصل ذوق، خلاقیت و فرهنگ بومی سازندگان آن است — میراثی زنده که نسل به نسل منتقل شده است.
این صنایع نقش بزرگی در گردش فرهنگی، رونق اقتصادی و حتی ارتباط میان ملتها دارند.
🧵 ویژگیهای یک اثر دستساز اصیل
یک اثر برای آنکه جزو صنایع دستی محسوب شود باید:
- بازتابدهنده فرهنگ و هویت ملی باشد
- بدون سرمایهگذاری صنعتی عظیم قابل تولید باشد
- متکی بر مواد اولیه بومی باشد
- امکان صادرات و تعامل فرهنگی را فراهم کند
- به اشتغالزایی و توسعه اقتصاد محلی کمک کند
🏺 صنایع دستی ایران؛ از دل خاک تا روح هنر
در ایران، هنر با زندگی مردم درآمیخته است. مردمان خلاق این سرزمین، از گذشته تاکنون با دمیدن روح خلاقیت در اشیا، به آنها هویت و جان تازهای بخشیدهاند.
بر اساس تقسیمبندی کارشناسان، بیش از ۳۷۰ رشتهی صنایع دستی در کشور شناسایی شده که در ۲۴ گروه اصلی جای میگیرند.
| ردیف | دسته | نمونه آثار |
|---|---|---|
| ۱ | بافتههای داری | قالی، گلیم، گبه |
| ۲ | نساجی سنتی | جاجیم، ترمه، شال |
| ۳ | بافتنیها | جوراب، کلاه، دستکش |
| ۴ | رودوزیها | سوزندوزی، گلابتوندوزی |
| ۵ | چاپ سنتی | چاپ قلمکار، چاپ کلاقهای |
| ۶ | نمدمالی | زیرانداز، پالتو نمدی |
| ۷ | سفال و سرامیک | کوزه، گلدان |
| ۸ | شیشهگری سنتی | ظروف شیشهای دستساز |
| ۹ | چرمدوزی و پوست | کیف و کفش سنتی |
| ۱۰ | فلزکاری و آلیاژسازی | ظروف مسی و قلمزنی |
| ۱۱ | سنگتراشی | سنگ فیروزه، مرمرکاری |
| ۱۲ | منبت، معرق و خاتم | میز و تابلو چوبی |
| ۱۳ | حصیربافی | سبد و ظروف حصیری |
| ۱۴ | میناکاری و ملیله | تزئینات فلزی و زینتی |
بافته های داری
بافته هایی که به کمک دارهای افقی یا عمودی مستقر در زمین تولید میشوند ،مانند قالی و گلیم و گبه و زیلو.
دستبافی (نساجی سنتی)
فراورده هایی هستند که با کمک دستگاه های سنتی و ساده بافندگی تولید میگردند ،مانند جاجیم ،زری ،ترمه ،شال و…
بافتنی
انواع مصنوعاتی که با کمک میل ،قلاب و نظیر اینها تولید میشوند ،مانند دستکش ،کلاه ،جوراب و …
روکاری(رودوزی)
کلیه ی صنایعی که از طریق دوختن نقش های سنتی ،بر روی پارچه های بدون نقش و یا کشیدن قسمتی از نخ های تار وپود حاصل میشوند ،نظیر سوزن دوزی ،قلاب دوزی ،ملیله دوزی ،گلابتون دوزی و …
چاپ های سنتی
پارچه هایی که به وسیله قلم مو ،مهر و نظایر اینها ،رنگ آمیزی میشوند و نقش می پذیرند ،جزء چاپ های سنتی به حساب می آیند ،مانند چاپ قلمکار و چاپ کلاقه ای
نمد مالی
انواع مصنوعاتی که در اثر متراکم کردن پشم و کرک در شرایط فنی مناسب و ورز دادن تهیه میشوند ،مانند کلاه نمدی ،پالتوی نمدی ،نمد زیرانداز و نمد پادری.
سفالگری و سرامیک سازی
به محصولاتی که با استفاده از گل رس و گل حاصل از سنگ کوارتز و خاک کائولن ،با کمک دست یا چرخ سفالگری ساخته و سپس پخته میشوند ،سفال و سرامیک گفته میشود که البته بعد از پردازش اولیه برحسب سلیقه و سنت و رسوم روی این محصولات نقاشی یا کنده کاری کرده و روی آنها لعاب میکشند ،نظیر گلدان و انواع ظروف و …
شیشه گری
مصنوعاتی ساخته شده از طریق شکل دادن مواد معدنی ذوب شده مانند سیلیس و شیشه ریزه به کمک ابزاری مانند لوله ی مخصوص دمیدن هوا در شیشه ،انبر و قیچی و غیره حاصل میشوند.
تولید فرآورده های پوست وچرم
تهیه چرم از پوست حیوانات و جانواران و تغییر شکل دادن به پوست به کمک مواد دباغی است.
ساخت محصولات فلزی و آلیاژ
محصولاتی که با شکل دادن به فلزات و آلیاژهایی نظیر مس ،نقره ،طلا ،آهن ،برنج و ورشو ،به شیوه سنتی به کمک ابزار دستی ساخته میشوند ،مانند انواع ظروف ،قلم تراش ،قفل و غیره.
قلمزنی ،حکاکی و مشبک کاری روی فلزات و آلیاژها
هنر و صنعتی که در آن با استفاده از قلم ،چکش و دیگر ابزار دستی ،طرح ها و نقوش سنتی بر روی مصنوعات ساخته شده از فلز و آلیاژ ،نقش میبندند.
سنگ تراشی
صنعتی که در آن به کمک ابزار تراش مختلف ،بر روی مصنوعات ساخته شده با سنگ هایی نظیر فیروزه ،مرمر ،سنگ سیاه و… حکاکی و معرق کاری میشود ،مانند انواع ظروف ،قاب ها ،انواع نگین و…
خراطی چوب
شیوه ای که در آن به وسیله دستگاه خراطی یا ابزار دیگر ،اشیائی نظیر ظروف ،گهواره و غیره ساخته میشوند.
ریزه کاری و نازک کاری چوب
در این روش قطعات کوچک چوبی به وسیله سوهان ،اره ،رنده و… آماده و تحت فشار روی بدنه چوبی چسبانده میشوند ،مانند انواع قاب عکس ،شکلات خوری ،زیر سیگاری و غیره.
منبت کاری ،کنده کاری و مشبک کاری چوب
روشی دیگر از تولید محصولات چوبی است که طی آن با استفاده از قلم و ابزار دستی دیگر ،طرح ها و نقش های سنتی برروی چوب های مرغوب شکل میگیرد.
حصیربافی
حصیر بافی شامل بامبو بافی ،مروار بافی ،ترکه بافی ،چم بافی ،سبد بافی ،چیغ بافی نیز میشود که در این صنعت با استفاده از الیاف گیاهان و ابزار ساده دستی ،محصولاتی مانند انواع سبد و ظروف حصیری و غیره ساخته میشود.
خاتم سازی
در این روش با استفاده از روکشی که از به هم چسباندن قطعات کوچک فلزات ،استخوان و انوع چوب در انواع طرح های هندسی ،فراوردهایی نظیر قاب عکس ،میز ،صندلی و غیره میسازند.
معرق کاری
در معرق کاری ،طرح ها و نقش های سنتی بر روی زمینه ی چوبی یا سرامیک ایجاد کرده و این جاهای خالی را با قطعات آماده شده ی چوبی ،سرامیکی ،فلزی ،صدفی و سنگی پر میکنند.
کاشی گری
در روش سنتی ،انواع کاشی ها با نقش های گوناگون ،از طریق قالب گیری گل رس و پختن آن در کوره ،تولید میشوند.
ملیله کاری
در ملیله کاری با استفاده از مفتول های طلا و نقره و مس و ابزارهای ساده فلز کاری ،انواع زینت آلات ،سرویس های چایخوری و غیره ساخته میشوند.
مینا کاری
در این روش اشیا فلزی زیبا ساخته ،لعاب کاری ،پخت ،نقاشی و مجددا در کوره پخته میشوند.
ساختن اشیا ظریف و هنری
ساخت اشیا ظریف و هنری که در ساخت این اشیا علاوه بر فن تولید ،هنر و ذوق دخالت بسیاری در زیبایی محصول دارد ،مانند مینیاتور سازی ،نقاشی روی صدف و نقاشی روی چرم و…
ساخت زیور آلات
تولید سنتی انواع زیور آلات با استفاده از طلا ،نقره و انواع فلزات.
🛍️ برگزاری مراسم روز جهانی صنایع دستی در ایران
هر سال در هفته صنایع دستی، شهرهای ایران میزبان نمایشگاهها و بازارچههای محلی میشوند.
در این مراسم، کارگاههای آموزشی، همایشها و نشستهای تخصصی برگزار میگردد تا نسل جوان با هنرهای اصیل ایرانی آشنا شود.
🌸 سخن پایانی
در دنیای پرشتاب و صنعتی امروز، صنایع دستی یادآور روح انسان در خلق زیبایی است.
سپنجا با افتخار این روز را به تمام هنرمندان، صنعتگران و دوستداران فرهنگ ایرانی تبریک میگوید.
بیایید با خرید و حمایت از آثار دستساز، به این میراث ماندگار زندگی ببخشیم.
❓ پرسش و پاسخهای متداول درباره روز جهانی صنایع دستی
1️⃣ روز جهانی صنایع دستی چه روزی است؟
روز جهانی صنایع دستی هر سال در ۱۰ ژوئن (۲۰ خرداد) گرامی داشته میشود. این روز فرصتی برای پاسداشت هنرمندان و معرفی میراث فرهنگی ملتهاست.
2️⃣ هدف از نامگذاری روز جهانی صنایع دستی چیست؟
این روز با هدف توجه به صنعتگران، حفظ هویت فرهنگی، ایجاد همبستگی جهانی و توسعه بازار صنایع دستی در جهان نامگذاری شده است.
3️⃣ چرا ایران در صنایع دستی جایگاه ویژهای دارد؟
ایران یکی از پنج کشور اصلی عضو شورای جهانی صنایع دستی است و با بیش از ۳۷۰ رشته هنری بومی، از تنوع و اصالت چشمگیری در تولید آثار دستساز برخوردار است.
4️⃣ در روز جهانی صنایع دستی چه برنامههایی در ایران برگزار میشود؟
در این روز، شهرهای ایران میزبان نمایشگاه، بازارچه، جشنواره و کارگاه آموزشی هستند تا ضمن معرفی آثار هنرمندان، از کارآفرینی و تولید داخلی حمایت شود.
5️⃣ چطور میتوان از هنرمندان صنایع دستی حمایت کرد؟
با خرید مستقیم از تولیدکنندگان بومی، معرفی آثارشان در شبکههای اجتماعی، شرکت در بازارچهها و انتخاب هدیههای دستساز، میتوان در حفظ این میراث فرهنگی سهیم بود.
