صنایع دستی و سوغات شهرهای ایران؛ از مشهد تا بوشهر

مشهد و خراسان رضوی

مشهد و شهرهای اطراف آن مجموعه‌ای متنوع از هنرهای سنتی را در خود جای داده‌اند. گوهرسنگ‌تراشی و ساخت زیورآلات از هنرهای شناخته‌شدهٔ مشهد است. در استان خراسان رضوی نیز فیروزه‌تراشی نیشابور، ارغوان‌بافی طرقبه و پوستین‌دوزی در شاندیز و قوچان از نمونه‌های شاخص صنایع‌دستی به شمار می‌روند.

ارغوان‌بافی با استفاده از ترکه‌های گیاه ارغوان انجام می‌شود و در ساخت سبد و وسایل کاربردی به کار می‌رود. پوستین‌دوزی نیز هنری سنتی است که در مناطق سردسیر خراسان رواج داشته است. هنگام خرید گوهرسنگ، بهتر است دربارهٔ نوع سنگ، محل تراش و شناسنامهٔ کالا از فروشنده پرس‌وجو کنید.

از سوغات خوراکی مشهد و خراسان رضوی می‌توان به زعفران، زرشک، خشکبار و انواع شیرینی‌های محلی اشاره کرد. این محصولات خوراکی‌اند و باید آن‌ها را از صنایع‌دستی جدا دانست.

هتل آپارتمان در اندرزگو مشهد نزدیک حرم - پنج‌تخت

خراسان رضوی، مشهد

تا 6 مهمان

2,400,000 58٪ تخفیف

1,014,000 تومان / شب

هتل آپارتمان نزدیک حرم در اندرزگو مشهد - دوتخته

خراسان رضوی، مشهد

تا 3 مهمان

1,320,000 58٪ تخفیف

557,700 تومان / شب

هتل آپارتمان نزدیک حرم در میدان آب مشهد - سه‌تخته

خراسان رضوی، مشهد

تا 4 مهمان

1,800,000 58٪ تخفیف

760,500 تومان / شب

هتل آپارتمان در اندرزگو مشهد نزدیک حرم - چهارتخته

خراسان رضوی، مشهد

تا 5 مهمان

2,400,000 58٪ تخفیف

1,014,000 تومان / شب

هتل آپارتمان در اندرزگو مشهد نزدیک حرم - شش تخت

خراسان رضوی، مشهد

تا 7 مهمان

2,520,000 58٪ تخفیف

1,064,700 تومان / شب

دزفول و خوزستان

کپوبافی از هنرهای شناخته‌شدهٔ دزفول است. در این هنر، رشته‌های گیاهی بافته می‌شوند و ظرف‌ها و وسایل گوناگونی برای نگهداری یا تزیین می‌سازند. دزفول در سال ۲۰۲۳ از سوی شورای جهانی صنایع‌دستی (WCC) برای سبدبافی کاپو عنوان شهر جهانی صنایع‌دستی گرفت.

در دیگر شهرهای خوزستان نیز هنرهایی مانند حصیربافی، خراطی و ساخت محصولات چوبی رواج دارند. خرما، انواع حلوا و فرآورده‌های محلی از سوغات خوراکی استان هستند و نباید در فهرست صنایع‌دستی قرار بگیرند.

ویلا باغ با استخر روباز در صفی آباد دزفول

خوزستان، دزفول

تا 10 مهمان 2 اتاق امتیاز 4,3

4,400,000 تومان / شب

بومگردی در روستای بنوارشامی دزفول - 3

خوزستان، دزفول

تا 7 مهمان

2,912,000 تومان / شب

بومگردی در روستای بنوارشامی دزفول - 2

خوزستان، دزفول

تا 8 مهمان

4,030,000 تومان / شب

بومگردی در روستای بنوارشامی دزفول - 4

خوزستان، دزفول

تا 9 مهمان

2,740,000 تومان / شب

اقامتگاه بومگردی در دزفول روستای بنوارشامی - 1

خوزستان، دزفول

تا 7 مهمان

2,500,000 تومان / شب

کلپورگان و سیستان و بلوچستان

روستای کلپورگان در استان سیستان و بلوچستان به سفال دست‌ساز خود شناخته می‌شود. سفالگران این منطقه با روش‌های سنتی، ظروفی کاربردی و تزیینی می‌سازند. کلپورگان در سال ۲۰۱۷ از سوی شورای جهانی صنایع‌دستی به‌عنوان روستای جهانی صنایع‌دستی در رشتهٔ سفال دست‌ساز معرفی شد.

سوزن‌دوزی بلوچی نیز از هنرهای مهم این استان است. نقش‌های هندسی و رنگ‌های پرکاربرد در این دست‌دوزی‌ها، آن‌ها را به بخشی از پوشش و فرهنگ محلی تبدیل کرده است. ایرانشهر نیز با عنوان ملی سوزن‌دوزی شناخته می‌شود.

خرما و محصولات تهیه‌شده از آن از سوغات خوراکی استان‌اند؛ آن‌ها را می‌توان در بخشی جدا از هنرهای دستی معرفی کرد.

اجاره آپارتمان در پهلوانی زاهدان- تک خواب

سیستان و بلوچستان، زاهدان

تا 4 مهمان 1 اتاق

3,530,000 تومان / شب

آپارتمان تکخواب در زاهدان

سیستان و بلوچستان، زاهدان

تا 4 مهمان 1 اتاق

3,600,000 تومان / شب

سوئیت در زاهدان - 3

سیستان و بلوچستان، زاهدان

تا 3 مهمان

1,530,000 تومان / شب

سوئیت در زاهدان - 2

سیستان و بلوچستان، زاهدان

تا 3 مهمان

1,765,000 تومان / شب

سوئیت در زاهدان - 1

سیستان و بلوچستان، زاهدان

تا 3 مهمان

2,236,000 تومان / شب

کاشان و اصفهان

کاشان به دست‌بافته‌های سنتی، به‌ویژه پارچه‌بافی، شهرت دارد. این شهر در سال ۲۰۲۳ از سوی شورای جهانی صنایع‌دستی برای نساجی سنتی عنوان شهر جهانی صنایع‌دستی گرفت. کاشی‌کاری، سفالگری و هنرهای وابسته به معماری نیز در بخش‌های مختلف استان اصفهان رواج دارند.

فرش، پارچه‌های سنتی، ظروف سفالی و محصولات قلم‌زنی‌شده از گزینه‌های صنایع‌دستی این منطقه‌اند. گلاب، عرقیجات و شیرینی‌های محلی کاشان در گروه سوغات خوراکی قرار می‌گیرند.

اجاره سوئیت مبله در دانش کاشان

اصفهان، کاشان

تا 4 مهمان

780,000 تومان / شب

اجاره منزل مبله در خیابان راوندی کاشان - تک خواب

اصفهان، کاشان

تا 4 مهمان 1 اتاق

2,500,000 تومان / شب

اجاره روزانه خانه ویلایی دوخوابه در جهاد کاشان

اصفهان، کاشان

تا 14 مهمان 2 اتاق

1,700,000 تومان / شب

اجاره ویلا در کاشان

اصفهان، کاشان

تا 5 مهمان 1 اتاق امتیاز 5,0

2,570,000 تومان / شب

اجاره اقامتگاه بومگردی در کاشان - پهلوی

اصفهان، کاشان

تا 3 مهمان

3,300,000 تومان / شب

شهرهای دیگر ایران و رشته‌های شاخص آن‌ها

بسیاری از شهرهای ایران با یک یا چند رشتهٔ صنایع‌دستی شناخته می‌شوند. در فهرست زیر، نمونه‌هایی از شهرها و هنرهای شاخص آن‌ها آمده است. عنوان‌های جهانی ذکرشده به شورای جهانی صنایع‌دستی (WCC) تعلق دارند و با عنوان‌های یونسکو یکی نیستند.

• تبریز: قالی‌بافی و فرش‌های دست‌باف.
• لالجین در استان همدان: سفالگری؛ این شهر در سال ۲۰۱۶ عنوان جهانی صنایع‌دستی در رشتهٔ سفال را دریافت کرد.
• زنجان: ملیله‌کاری و ساخت مصنوعات فلزی.
• مریوان: تولید کلاش، نوعی پای‌افزار دست‌دوز محلی.
• سیرجان: گلیم‌بافی.
• میبد: زیلوبافی.
• آباده: منبت‌کاری.
• خراشاد در خراسان جنوبی: توبافی، از شیوه‌های سنتی بافت حوله و پارچه.
• قاسم‌آباد در استان گیلان: چادرشب‌بافی.
• ملایر: منبت‌کاری و ساخت مبلمان منبت.
• شیراز: مجموعه‌ای از هنرهای سنتی، از جمله خاتم‌کاری و هنرهای وابسته به چوب.
• اصفهان: قلم‌زنی، میناکاری، خاتم‌کاری و هنرهای سنتی دیگر.

صنایع‌دستی چهارمحال و بختیاری

دست‌بافته‌های عشایری بخش مهمی از هنرهای سنتی چهارمحال و بختیاری را تشکیل می‌دهند. قالی چالشتر با نقش‌های هندسی و رنگ‌آمیزی سنتی، از دست‌بافته‌های شناخته‌شدهٔ این استان است. قفل‌سازی چالشتر نیز هنری فلزکاری است که سابقه‌ای طولانی در منطقه دارد.

وریس، نواری بافته‌شده و کاربردی در زندگی عشایری، از دیگر بافته‌های محلی است. نام‌هایی مانند «خور» و «کچمه‌دان» در برخی فهرست‌های محلی به‌عنوان وسایل سنتی آمده‌اند، اما چون تعریف و کاربرد دقیق آن‌ها در منابع معتبر به‌روشنی یکسان نیست، بهتر است پیش از معرفی جزئیاتشان منبع محلی یا تخصصی مشخصی ذکر شود.

از سوغات خوراکی استان می‌توان به عسل و لبنیات محلی اشاره کرد. این محصولات در دستهٔ خوراکی‌ها قرار می‌گیرند، نه صنایع‌دستی.

صنایع دستی کرمان

هنر پته دوزی جزو یکی از صنایع دستی کرمان به حساب می‌آید که توسط زنان هنرمند کرمانی دوخته می‌شود. این هنر بر روی پارچه‌های پشمی دوخته می‌شود. اغلب نقش‌های دوخته شده بر روی این پارچه از ذهن خلاقانه زنان کرمانی نشات می‌گیرد.

اجاره واحد تکخوابه در پارادایس کرمان

کرمان، کرمان

تا 3 مهمان 1 اتاق

2,990,000 تومان / شب

اجاره سوئیت در پارادایس کرمان

کرمان، کرمان

تا 3 مهمان

2,490,000 تومان / شب

ویلا دوبلکس با استخر سرپوشیده آبگرم در کرمانشاه

کرمانشاه، کرمانشاه

تا 20 مهمان 3 اتاق

10,000,000 تومان / شب

سوئیت ویلایی در سیرچ کرمان - کنار رودخانه

کرمان، کرمان

تا 12 مهمان امتیاز 5,0

4,500,000 تومان / شب

اجاره سوئیت آپارتمان در قرنی کرمان

کرمان، کرمان

تا 5 مهمان امتیاز 1,4

2,300,000 تومان / شب

صنایع‌دستی و سوغات بوشهر

در مناطق ساحلی بوشهر، حصیربافی و ساخت وسایل از برگ درخت خرما از هنرهای کاربردی به شمار می‌روند. در معرفی محصولات محلی، بهتر است نام هر هنر و محل رواج آن به‌طور مشخص ذکر شود؛ زیرا صنایع‌دستی یک شهر ممکن است با هنرهای شهرهای دیگر استان تفاوت داشته باشد.

خرما و فرآورده‌های آن از سوغات خوراکی بوشهر هستند. این محصولات را می‌توان در بخشی جداگانه معرفی کرد تا با صنایع‌دستی اشتباه نشوند.

اجاره آپارتمان دوخوابه طبقه اول - در طالقانی بوشهر

بوشهر، بوشهر

تا 8 مهمان 2 اتاق

4,000,000 10٪ تخفیف

3,600,000 تومان / شب

اجاره آپارتمان مبله نزدیک ساحل در خیابان نیایش - بوشهر

بوشهر، بوشهر

تا 5 مهمان 2 اتاق

5,500,000 تومان / شب

آپارتمان ساحلی دو خوابه - خیابان خلیج فارس - بوشهر

بوشهر، بوشهر

تا 6 مهمان 2 اتاق

8,500,000 تومان / شب

اجاره آپارتمان نزدیک ساحل ریشهر - 80متر

بوشهر، بوشهر

تا 4 مهمان 1 اتاق

3,200,000 تومان / شب

اجاره منزل مبله دوخوابه در خیابان ابوشهر - بوشهر

بوشهر، بوشهر

تا 6 مهمان 2 اتاق

2,000,000 تومان / شب

صنایع دستی مردم زنجان

یکی دیگر از استان‌های فعال در زمینه صنایع دستی، استان زنجان است. بیشتر گردشگران مردم زنجان را با صنعت چاقوسازی می‌شناسند. قرارگیری استان زنجان در یک موقعیت جغرافیایی حساس باعث شد تا چاقوسازی در این استان رواج بسیار بالایی داشته باشد. در نتیجه مردم این شهر مهارت خاصی در ساخت چاقو دارند.

چاقوهای ساخته شده در این استان از تنوع بسیار بالایی برخوردار هستند. چاقوهای مخصوص میوه‌خوری، قند شکن، سلاخی، برش نان، قصابی و غیره از جمله این موارد است. از دیگر صنایع دستی مشهور این استان می‌توان به هنر دست چاروق دوزی اشاره کرد. چاروق در واقع نوعی کفش چرمی است که بیشتر چوپانان از آن استفاده می‌کنند. در حال حاضر چاروق تبدیل به یک کفش روفرشی با تزیینات فوق‌العاده شده است.

ملیله به عنوان یکی از صنایع دستی شهرهای ایران در استان زنجان تولید می‌شود. این هنر قدیمی با قدمت چند هزار ساله خود، به عنوان یک هنر بومی استان زنجان به حساب می‌آید. از دیگر صنایع دستی استان زنجان می‌توان به مصنوعات چرمی، معرق چوب، رنگرزی، منبت کاری، تراش سنگ‌های قیمتی، تذهیب، نگارگری، قلم زنی و غیره اشاره کرد.

عنوان‌های جهانی صنایع‌دستی ایران

شورای جهانی صنایع‌دستی (World Crafts Council یا WCC) نهادی جدا از یونسکو است. بنابراین، عنوان «شهر جهانی صنایع‌دستی» را نباید «ثبت جهانی یونسکو» نامید. برخی از شهرها و روستاهای ایران که در فهرست WCC برای رشته‌های مشخص معرفی شده‌اند عبارت‌اند از:

• مشهد: گوهرسنگ‌ها؛ معرفی‌شده در سال ۲۰۱۶.
• کلپورگان: سفال دست‌ساز؛ روستای جهانی صنایع‌دستی در سال ۲۰۱۷.
• دزفول: سبدبافی کاپو؛ معرفی‌شده در سال ۲۰۲۳.
• کاشان: نساجی سنتی؛ معرفی‌شده در سال ۲۰۲۳.

سال درج عنوان مشهد در برخی منابع داخلی متفاوت گزارش شده است؛ فهرست WCC سال ۲۰۱۶ را ذکر می‌کند. در انتشار اطلاعات رسمی، بهتر است سال و عنوان هر مورد را با ذکر منبع و نهاد اعطاکننده بیاورید.

چطور صنایع‌دستی اصیل بخریم؟

• نام رشته و محل تولید را از فروشنده بپرسید.
• در خرید کالاهای ارزشمند، مانند فرش یا گوهرسنگ، شناسنامه و اطلاعات محصول را بررسی کنید.
• به کیفیت ساخت، ظرافت اجرا و یکنواختی بافت یا پرداخت توجه کنید.
• در صورت امکان، محصول را از هنرمند، کارگاه یا فروشگاه معتبر تهیه کنید.

سخن پایانی

صنایع‌دستی ایران بازتابی از اقلیم، مواد اولیه و شیوهٔ زندگی مردم هر منطقه است. از سفال کلپورگان و کپوبافی دزفول تا دست‌بافته‌های عشایری و هنرهای فلزی زنجان، هر رشته داستان و کاربرد ویژهٔ خود را دارد. هنگام معرفی یا خرید این آثار، توجه به نام درست شهر، رشتهٔ هنری و عنوان رسمی کمک می‌کند اطلاعات دقیق‌تری در اختیار مخاطب قرار بگیرد.